مشاوره روانشناختی

طبق معمول با سیگار!


زیکموند فروید همراه با دختر روانشناسش آنا فروید


تخت روانکاوی معروف فروید. نکته ای بسیار جالب درباره ی این تخت و قالی روی آن:
این قالی توسط هنر مندان یکی از شهر های استان آذربایجان شرقی به نام هریس بافته شده است!

انتقاد شماره 1:
روانشناسان ایرانی راهکار و راه حل نمی دهند و فقط حرف مراجع را گوش می کنند!
اما پاسخ به این انتقاد:
طبق اصولی که مشاوران و روانشناسان از آن پیروی می کنند، ارائه ی راهکار و راه حل به مراجع عواقبی دارد از جمله اینکه: مراجع را به مشاور وابسته می کند، یعنی اگر اینگونه باشد که مشاور به مراجعش راه حل بدهد مراجع احتمالا بدون اینکه مهارت حل مسئله اش را یاد گرفته باشد، صرفا پاسخ مسئله را از فرایند مشاوره به دست آورده است. معمولا مشاوران با به کار بستن تکنیک ها و رعایت کردن اصولی سعی می کنند اضطراب مراجع را کاهش دهند تا وی با بررسی به دور از هیجان مشکل خود و با یاد گرفتن اصولی از علم روانشناسی مشکل خود را با کمک مشاور و نه توسط مشاور حل کنند. یاد گرفتن این اصول روانشناختی مراجع را حداقل برای مدت قابل قبولی از مراجعه به مشاور بی نیاز می گرداند یعنی همان چیزی که مشاور می خواهد مراجعش به آن دست یابد(استقلال و موثر بودن مراجع) هدف مشاوران یاد دادن ماهیگیری است نه دادن ماهی.
ایراد دیگر ارائه ی مستقیم راهکار توسط مشاور مسئولیت ناشی از این راهکار است. برای مثال در مسائل بسیار حساس خانوادگی که موارد ازدواج و طلاق بحث می شود. ارائه ی یک راهکار از سوی مشاور یا روانشناس بر اساس قوانین احتمال ممکن است عواقب منفی در پی داشته باشد، بنابر این چه از نظر اخلاقی و چه از نظر روانشناختی معمولا ارائه ی راهکار مستقیم عمل توصیه شده ای برای مشاوران نیست. سعی بر این است که خود مراجع که دنیای خود را بهتر از هر فرد دیگری درک می کند راه حل خود را پیدا کند و مسئولیت اقدام خود را هم بر عهده بگیرد.

انتقاد شماره 2:
من پیش دکتر ... رفتم، نه تنها حالم خوب نشد بلکه خیلی هم به هم ریختم و حالم بد شد! اصلا راضی نیستم!
پاسخ:
اینکه مراجع در همان جلسه ی اول با چهره ای بشاش و سرحال از کلینیک مشاوره خارج شود هدف مشاوران نیست! اینکه مراجع را از نظر هیجانی شارژ کرده و به او در باغ سبز نشان دهیم کار دشواری نیست! اما این انگیختگی هیجانی تا چه مدت دوام خواهد آورد؟! 1 روز؟ 3روز؟ 1 هفته؟ چقدر؟ بعد از مدتی باز مسائل و مشکلات حل نشده و نا تمام خودشان را به رخ خواهند کشید. بنابراین مشاوران ممکن است در طی روند درمان و جلسات روی مسائلی از مراجع کار کنند که با استفاده از مکانیزم های دفاعی پس رانده شده اند و از حوزه ی هوشیاری و آگاهی دور مانده اند. اما پرداختن به این مسائل که زیربنای بسیاری از ترس های انسانهاست می تواند با روبرو کردن مراجع با این ترس ها و اضطراب ها آگاهی وی را از وضعیت خود بالا برده، باعث تخلیه ی هیجانی شده و روند درمان را تسریع کند. احتمالا با تکمیل شدن و ادامه دادن یه فرایند درمان اثرات طولانی مدت درمان آشکار خواهد شد. بنابراین قضاوت از روی چند جلسه ی اول مشاوره قضاوتی منطقی نیست و نباید انتظار حل شدن تمام مشکلات مراجع را در همان جلسات اول داشته و فکر کنیم که روانشناس در یک جلسه برایمان معجزه خواهد کرد.

انتقاد شماره 3:
ما تو فامیلمون یه مشاور داریم. من و همسرم هم مشکل داریم. خواستیم پیش ایشون بریم اما قبول نکردن و گفتن شما رو پیش یکی از همکاران ارجاع میدم! یعنی چی آخه؟!
پاسخ:
روانشناسان و مشاوران طبق اصول اخلاقی که به آن پایبندند ممکن است مراجعان فامیل را نپذیرند، به این دلیل که در جلسات مشاوره و روان درمانی عمیق احتمالا درباره ی خصوصی ترین مسائل فرد و یا خانواده صحبت به میان آید. با توجه به اینکه مشاوران به حریم خصوصی خانواده ها(به ویژه) و افراد حساسیت خاصی قائل هستند به همین دلیل معمولا از پذیرفتن افراد درجه یک و نزدیک فامیل به عنوان مراجع خودداری کرده و آن ها را به همکاران دیگر ارجاع می دهند.

مریض:  آقاى دکتر، خانمم فکر مى کنه چون من سوسیس دوست دارم دیوانه هستم.
روانپزشک:  نه!  این که دلیل نمى شه.  منهم سوسیس دوست دارم.
مریض:  چه خوب!  پس باید بیائید خونه ما کلکسیون منو ببینید.  من صدها جور سوسیس مختلف جمع کرده ام!

بیمار: آقای دکتر! من افسردگی شدید دارم.
روانکاو: بله، متوجه شدم. شما افسردگی دارید.
بیمار: من همه چیز را دور و برم سیاه می بینم.
روانکاو: همه چیز را سیاه می بینید؟
بیمار: بله و فکر می کنم که می خواهم خودم را بکشم.
روانکاو: عجب! پس فکر می کنید که می خواهید خودتان را بکشید ...
بیمار: بله، و می خواهم همین الان این کار را بکنم.
روانکاو: عجب! پس می خواهید همین الان خودکشی کنید.

[بیمار از پنجره بیرون می پرد.]

مردى متوجه شد که گوش همسرش سنگین شده و شنوائیش کم شده است. به نظرش رسید که همسرش باید سمعک بگذارد ولى نمى‌دانست این موضوع را چگونه با او در میان بگذارد. بدین خاطر، نزد دکتر خانوادگى‌شان رفت و مشکل را با او در میان گذاشت.
دکتر گفت براى این که بتوانى دقیق‌تر به من بگویى که میزان ناشنوایى همسرت چقدر است آزمایش ساده‌اى وجود دارد. این کار را انجام بده و جوابش را به من بگو:
«ابتدا در فاصله ٤ مترى او بایست و با صداى معمولى مطلبى را به او بگو. اگر نشنید همین کار را در فاصله  ٣ مترى تکرار کن. بعد در ٢ مترى و به همین ترتیب تا بالاخره جواب دهد.»
آن شب، همسر آن مرد در آشپزخانه سرگرم تهیه  شام بود و خود او در اتاق تلویزیون نشسته بود. مرد به خودش گفت الان فاصله ما حدود ٤ متر است. بگذار امتحان کنم.
سپس با صداى معمولى از همسرش پرسید: عزیزم شام چى داریم؟
جوابى نشنید.
بعد بلند شد و یک متر جلوتر به سمت آشپزخانه رفت و دوباره پرسید: عزیزم شام چى داریم؟
باز هم پاسخى نیامد.
باز هم جلوتر رفت و از وسط هال که تقریباً ٢ متر با آشپزخانه و همسرش فاصله داشت گفت: عزیزم شام چى داریم؟
باز هم جوابى نشنید.
باز هم جلوتر رفت و به در آشپزخانه رسید. سوالش راتکرار کرد و باز هم جوابى نیامد.
این بار جلوتر رفت و درست از پشت سر همسرش گفت: عزیزم شام چى داریم؟
زنش گفت: مگه کرى؟ براى پنجمین بار مى‌گویم: خوراک مرغ!

رشته ی مشاوره در ایران تحت لوای مجموعه ی علوم تربیتی 2 ارائه می شود. تمامی واحد های این رشته مربوط به علوم رفتاری و روانشناسی می باشد.

نکته مهم: طبق قوانین برای انجام فعالیت درمانی فرد باید حداقل مدرک کارشناسی ارشد در یکی از رشته های روانشناسی و یا مشاوره داشته باشد. مشاوره در ایران شامل 4 گرایش است:

مشاوره توانبخشی، مشاوره خانواده، مشاوره تحصیلی، مشاوره شغلی

بررسی تک به تک:

• ·         مشاوره توانبخشی: برای افراد دارای مشکلاتی مثل موارد زیر، متخصصان این گرایش گزینه ی مناسبی جهت مراجعه هستند:

انوع بحران، ورشکستگی، فقدان، طلاق، فوت عزیزان، زلزله، سیل، جنگ، اعتیاد، معلولیت جسمی و روحی، مشکلات ناشی از سالمندی، مسائل و اختلافات خانوادگی، و...

• ·         مشاوره خانواده: برای افراد دارای مشکلاتی مثل موارد زیر، متخصصان این گرایش گزینه ی مناسبی جهت مراجعه هستند: 

ازدواج، طلاق، روابط مختل خانوادگی، حریم های خشک و یا در هم تنیده خانواده، ارتباطات ناموفق و...

• ·         مشاوره تحصیلی: برای افراد دارای مشکلاتی مثل موارد زیر، متخصصان این گرایش گزینه ی مناسبی جهت مراجعه هستند:

انتخاب رشته تحصیلی، انتخاب شغل، تطابق با محیط های آموزشی، یادگیری مهارت های مطالعه، یادگیری، بازخوانی اطلاعات از حافظه، اضطراب آزمون، آمادگی برای آزمون های آموزشگاهی و سراسری و...

• ·         مشاوره شغلی: برای افراد دارای مشکلاتی مثل موارد زیر، متخصصان این گرایش گزینه ی مناسبی جهت مراجعه هستند:

انتخاب رشته تحصیلی و شغل، تطابق با محیط های کاری، سنجش رغبت شغلی، استعداد شغلی و آزمون های مربوط به آن، آمادگی برای مصاحبه های شغلی و...

نکته: با توجه به کمبود شدید مشاور در کشور ما اغلب مشاور ها در تمامی زمینه های مشاوره ای فعالیت می کنند، برای مثال فارغ التحصیلان یک گرایش، کار گرایش های دیگر را هم انجام می دهند. در این باره از نظر قانونی مشکلی وجود ندارد. با توجه به طراحی مواد درسی تمامی  گرایش ها، نیمی از دروس مشترک می باشد، بنابراین تمامی گرایش ها از نظر مفاهیم پایه ای مورد نیاز اغلب موارد مشاوره ای، آگاه هستند.

نویسنده: فرشاد رضائی نامدار

1390